Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Polska. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Polska. Pokaż wszystkie posty

niedziela, 23 czerwca 2013

Strofy przedwieczorne

"Nie śmiem"
 
spustoszony
przez śmiech i słowa
pobity przez
małe uczucia i rzeczy
przez pół miłości
i pół nienawiści
tam gdzie trzeba krzyczeć
mówię szeptem
 
znacie ten głos
łamie się w suchej krtani
jak trzcina
stare wiersze opadają ze mnie
o nowych nie śmiem jeszcze marzyć
o nowej poezji
którą
można przeczuć
w chwili szczęśliwej
                                                                                                     
                                                                                                                T. Różewicz
                    

niedziela, 16 czerwca 2013

"Lato Joanny" - Małgorzata Cichalewska

Wyszperałam ją w antykwariacie. Skusiła mnie okładka z akwarelowym obrazkiem, sugerując, że mogę liczyć na coś lekkiego i przyjemnego. Tylko czy to się da czytać?
 
To pytanie pojawia się niejako automatycznie, kiedy biorę do ręki książkę z obszaru tak zwanej "literatury kobiecej".  Mam wrażenie, że w ostatnich latach na polskim rynku wydawniczym mamy do czynienia z  wysypem książek bardzo mocno inspirowanych zagranicznymi pierwowzorami. Znane schematy, z lepszym lub słabszym efektem, są zaszczepiane do rodzimych realiów. Poszukiwanie inspiracji u innych autorów jest naturalne, ale już wpasowywanie się w gotowe wzorce bez wnoszenia czegoś istotnego od siebie wzbudza we mnie niechęć. Zaczyna wtedy pachnieć wtórnością. A to zapach, którego z reguły unikam. Kiedy go wyczuję, bezzwłocznie kończę lekturę;).
 
Pomimo wątpliwości, postanowiłam "Lecie Joanny" dać szansę. I to była dobra decyzja. Książkę doczytałam do końca z zainteresowaniem.

Tytułowa bohaterka po niefortunnym wydarzeniu w akademiku zawiesza studiowanie i wraca do rodzinnej wsi na Mazurach. Pomimo, że nauka na uniwersytecie nie sprawiała jej kłopotu, to już kłopotliwym stało się przebywanie w wielkomiejskim świecie, gdzie życie toczy się szybko i powierzchownie, a napotkani ludzie nie grzeszą życzliwością. Z kolei na wsi Joanna czuje się dobrze ze względu na bliskość rodziny i przyrody, ale jednocześnie cierpi z powodu niezrozumienia. Jej mentalność nie pasuje do tego miejsca. Joanna wchodzi w pełne obowiązków tryby rodzinnego życia, zastanawiając się jednocześnie nad swoją przyszłością...

No dobrze. Ale jak do tego ma się uroczy obrazek damsko - męskiej pary z okładki? Ano tak, że podczas gdy Joanna mierzyła się z trudami adaptacji do warszawskiego świata, w Jagiełkowie osiedlił się czterdziestoletni Tomasz, mężczyzna, który zrezygnowawszy z pracy w mieście, poświęcił się renowacji starych mebli, tudzież innych akcesoriów. Wiecie, taki facet z domem pełnym staroci... ;) W wielkomiejskim zgiełku mogliby się rozminąć. Na wsi, choć są bardzo zwyczajni, łączy ich etykieta "inności". Oboje lubią to, co ma korzenie w przeszłości. Ciszę i jeziora. Nie lubią pędu miasta, wyścigu szczurów, zdrad i obłudy.

Opis rodzącej się relacji między Joanną i Tomaszem nie jest mdły ani schematyczny. Wiejskie realia oddane realistycznie, włącznie z mentalnością mieszkańców. Interesujący wątek więzi Joanny z matką. Czytając, nie przeżyłam literackich zachwytów, ale znalazłam przyjemność w śledzeniu historii, która dzieje się nie w londyńskich salonach, ale gdzieś nieopodal, tuż za polskim miastem...

Warto przeczytać.

A, i jeszcze ciekawostka: książka została nagrodzona w konkursie literackim Wydawnictwa TELBIT.

poniedziałek, 27 maja 2013

Maria Konopnicka żywą kobietą była.

  
Jakie skojarzenia pojawiają się w Waszej głowie, kiedy pada hasło: Maria Konopnicka?
U mnie, przynajmniej dotychczas, wiało nudą. Po pierwsze, Konopnicka kojarzyła mi się z pomnikiem stojącym w parku jej imienia, z dumnym podpisem: "Pójdź dziecię, ja cię uczyć każę". Pomnik nie cieszył się powszechnym szacunkiem, a to obiektem żartów się stawał, a to jego górną część skradziono i trzeba było dorabiać nową... Po drugie, z "Rotą" i klimatami pozytywistyczno-patriotycznymi. Po trzecie, z lekturami szkolnymi. Na dodatek, w zamierzchłym dniu, kiedy moja klasa wybrała się na programową wycieczkę do domu urodzenia poetki, ja wolałam wybrać się gdzie indziej. Nie przypominam sobie nic, co budziłoby sympatię. Sztampa. Sztywność. Chociaż może... zaraz... Tak. To były przygody Pimpusia Sadełko. Zdaje się, że całkiem sympatyczne.

Zupełnie niedawno, kiedy zainteresowałam się trochę biografią Konopnickiej, dowiedziałam się, że była kobietą odważną, wyłamującą się ze społecznych schematów. Poszukiwała własnej drogi. Niektórzy piszą, że po odejściu od męża angażowała się w liczne romanse z mężczyznami, po czym zdecydowała się na długotrwały związek miłosny z kobietą. Jakkolwiek by nie było to interesujące, to wciąż nie byłam w stanie ani wyobrazić sobie, ani zrozumieć, kim była...

I z takim oto zamętem pomnikowo-romansowym sięgnęłam po tomik jej poezji pod tytułem nomen omen "Samotna".  Lektura była niemałym zaskoczeniem, gdyż nie znalazłam w niej nic z ducha pozytywizmu, którym nieraz są nasycone  utwory Konopnickiej. No może gdzieś czasem maleńka nutka dydaktyzmu pobrzmiewa, ale można ją zaakceptować. Większość utworów ma osobisty charakter i to sprawia, że są wyjątkowe. Część z nich była zainspirowana wycieczką Konopnickiej do Włoch. Oscylują głównie wokół poszukiwania miłości i namiętności, które według poetki są  w życiu najistotniejsze, a jednocześnie kruche i ulotne. Kiedy przeminą lub nie zostaną odnalezione, pozostaje bolesne uczucie niekompletności i tęsknoty. A to mała próbka z "Imaginy":

I oddasz wszystko, coś zbierał jak sknera,
Za jedną chwilkę, w której serce bije.
Powój wiosenny, gdy kielich otwiera,
I promień słońca, co go spali, pije,
Fala, gdy pędzi na brzeg i zamiera,
Wszystko, co kocha i ginie - to żyje.
Ty sam się rodzisz i umierasz po to,
Byś raz z miłosną spotkał się pieszczotą.

Bez wątpienia, z kolejnych utworów wyłania się spragniona miłości, czasami zagubiona, kobieta. Spod warstw spiżu wyjrzało życie. To odkrycie naprawdę interesujące i przyjemne.

A teraz zatrzymajmy się na chwilę razem z Panią Marią pod balkonem szekspirowskich kochanków:




 
Balkon Julii w Veronie (źródło: www.swiatpodróżników.pl)
W Weronie

Do ołtarza miłości pielgrzymuję cicha,
Płomień niosąc na ustach, a w sercu tęsknotę;
Na drogę moją słońce rzuca róże złote,
W młodocianych winnicach przelotny wiatr wzdycha:
                                                      - O Gulia!...

Z daleka idę. Brzozy te białe, co stoją
I płaczą w kraju moim, szeptały o tobie,
A słowik, co dziś śpiewa tu, na twoim grobie,
Namiętne pieśni rzucał w bezsenną noc moją,
                                                   - O Gulia!...

Drogę do ciebie serca wskazało mi drżenie
I szmery pocałunków w powietrzu uśpionem
I róża ta, co płonie rozchylonym łonem,
I od skrzydeł głębokich padające cienie,
                                                   - O Gulia!...

Więc tutaj , jak zraniony ptak, tęsknymi loty
Dążyłam, by o kamień oprzeć senną głowę
I śnić wonie jaśminów, noce księżycowe
I czuć dreszcze i żary tajemnej pieszczoty,
                                      - O Gulia!...

Lecz błagam, chciej przebaczyć samotnej pątnicy,
Że zamiast kwiecia, zamiast weselnego pienia
Do grobu twego niosę zadumę milczenia
I czoło pochylone i żar łez w źrenicy...
                                       - O Gulia!...





wtorek, 14 maja 2013

Ja nie chcę spać

Komentarz u schyłku wieczoru:
Ja nie chcę spać, ja nie chcę umierać,
chcę tylko wędrować po pastwiskach nieba,
białozielone obłoki zbierać,
nie chcę nic więcej, nie chcę nic mniej.

Są jeszcze brzegi na których nie byłam,
są jeszcze śniegi, których nie wyśniłam.
Są pocałunki na które czekam,
listy z daleka, drogi pod wiatr.
Bo chociaż nie ma tam brzegu mojego,
śniegów i nieba, nieba zielonego,
noc mnie nie nuży, dzień się nie dłuży,
być wciąż w podróży, w drodze pod wiatr.
                                                                     Agnieszka Osiecka

wtorek, 19 marca 2013

Spacer po galerii z Marią Poprzęcką

 Czy doświadczyliście kiedyś "klęski urodzaju"? Mnie spotkało coś takiego kilka lat temu podczas zwiedzania Muzeów Watykańskich. Kiedy tuż za przewodniczką wycieczki przeciskałam się przez kolejne duszne sale zapełnione po brzegi obrazami oraz tłumami turystów, narastało we mnie uczucie rozdrażnienia i znużenia... Obcowanie z malarstwem wymaga czasu, "świeżej głowy" i wiedzy, dopiero wtedy pojawia się szansa, że obrazy do nas przemówią całym bogactwem znaczeń...
 
Książka Marii Poprzęckiej, historyk sztuki, dobrze nas do takich sytuacji przygotowuje i uczy, zgodnie z tytułem, umiejętności odczytywania i rozumienia sztuki. Jest to lekcja o tyle cenna, że pozbawiona choćby cienia dydaktyzmu. Autorka prezentuje zestaw subiektywnie wyselekcjonowanych obrazów i rzeźb (od renesansu do czasów współczesnych) i dołącza do każdego z nich mini esej, czy szkic literacki. W swoich tekstach subtelnie wprowadza nas w klimat kolejnych dzieł, pokazuje różnorodne możliwości odczytywania ich znaczeń, podaje informacje pomocne w zrozumieniu kontekstu ich powstania, przytacza wypowiedzi malarzy... Każda strona książki jest jak zaproszenie do nowego, odrębnego świata. A światów tyle, ilu artystów... w niektórych można też spotkać siebie. 
 
Przypuszczam, że każdy początkujący amator sztuki będzie lekturą usatysfakcjonowany.
 

poniedziałek, 11 lutego 2013

Co w świecie człekokształtnych zwierzaków piszczy...

Dzisiaj kilka słów o książeczce Tomka Matkowskiego pt. "Mysza i Niedźwiedź mają dziecko". 
Poznajemy parę "uczłowieczonych" zwierzaków - panią Myszę i pana Niedźwiedzia, którzy pierwsze miłosne porywy mają już za sobą. Przychodzi czas na powiększenie rodziny. Decydują się adoptować kotkę Muszkę. Towarzyszymy im w zmaganiach z codziennym życiem, z pielęgnacją i wychowywaniem kociego dziecka. Obserwując scenki z rodzinnego życia, poznajemy charaktery bohaterów i ich wzajemne relacje. Ścierają się dwa podejścia do życia: jego - bardziej intelektualne i jej - pragmatyczne, łączy je wspólny cel - dobro Muszki.
Pomimo, że książka ma charakter bajki i okraszono ją uroczymi rysunkami, nie jest adresowana do dzieci. Może być natomiast lustrem, w którym niejeden dorosły rozpozna siebie lub swoją rodzinę. Czyta się lekko i niezobowiązująco. Autor bawi się słowem i wyobraźnią, stąd o śmiech w trakcie czytania nie trudno:).
A to moje ulubione próbki:
Tym razem Niedźwiedź siadł do pisania poematu-symfonii na futerko, opuszki, różowy jęzorek i czarną, aksamitną trufelkę. Uwertura opisywała pozy senne, gdy primabalerina drzemie nad Jeziorem Łabędzim z nastroszonymi wąsikami, z uniesioną głową, jakby jeszcze trochę czuwała, nim zstąpi w objęcia Morfeusza. (...) Orkiestra zamiera, publiczność też, gdy na scenę tanecznym krokiem wchodzi książę.
- Znowu nic nie robisz! Podłoga nie zamieciona! - mówi książę dziwnie znajomym, zrzędliwym głosem.
- Myszo, jesteś dziś jakaś okropnie spięta. Nie martw się, ja cię wesprę moim intelektem!
Mysza spięta, bo dostała pracę. I nie wie, czy sobie poradzi. A Niedźwiedź będzie za babysittera, a właściwie za kotsittera.
***
(...) Niedźwiedź wpadł na genialny pomysł, jak wygrać bitwę o dominację w stadle. Otóż pomysł polega na tym, żeby przewidzieć, co Mysza za chwilę zrobi, po czym wydać jej rozkaz w tym duchu. Na przykład: zapala się zielone światło, Mysz już chce zrobić krok do przodu, ale jescze zanim uniesie pierwszą łapkę i nadepnie na zebrę, Niedźwiedź rzuca rozkazująco: "Przechodzimy, Myszko! Naaaprzóóód... MYK!!!!" I wychodzi na to, że Mysza ruszyła na jego rozkaz!!!
***
- Ona musi czuć bicie serca...
- Tu masz trzustkę, Niedźwiedziu - skorygowała Mysza, widząc jak Niedźwiedź przytula dziecko do bliżej niesprecyzowanej części tułowia.
- No to bicie trzustki - Niedźwiedź nie dał się zdetonować.

poniedziałek, 4 lutego 2013

Szymborska raz jeszcze

RADOŚĆ PISANIA
 
Dokąd biegnie ta napisana sarna przez napisany las?
Czy z napisanej wody pić,
która jej pyszczek odbije jak kalka?
Dlaczego łeb podnosi, czy coś słyszy?
Na pożyczonych z prawdy czterech nóżkach wsparta
spod moich palców uchem strzyże.
Cisza - ten wyraz też szeleści po papierze
i rozgarnia
spowodowane słowem las gałęzie.

Nad białą kartką czają się do skoku
litery, które mogą ułożyć się źle,
zdania osaczające,
przed którymi nie będzie ratunku.

Jest w kropli atramentu spory zapas
myśliwych z przymrużonym okiem,
gotowych zbiec po stromym piórze w dół,
otoczyć sarnę, złożyć się do strzału.

Zapominają, że tu nie jest życie.
Inne, czarno na białym, panują tu prawa.
Okamgnienie trwać będzie tak długo, jak zechcę,
pozwoli się podzielić na małe wieczności
pełne wstrzymanych w locie kul.
Na zawsze, jeśli każę, nic się tu nie stanie.
Bez mojej woli nawet liść nie spadnie
ani źdźbło się nie ugnie pod kropką kopytka.

Jest więc taki świat,
nad którym los sprawuję niezależny?
Czas, który wiążę łańcuchami znaków?
Istnienie na mój rozkaz nieustanne?

Radość pisania.
Możność utrwalania.
Zemsta ręki śmiertelnej.
 
 
 
NIEKTÓRZY LUBIĄ POEZJĘ

Niektórzy -
czyli nie wszyscy.
Nawet nie większość wszystkich ale mniejszość.
Nie licząc szkół, gdzie się musi,
i samych poetów,
będzie tych osób chyba dwie na tysiąc.

Lubią -
ale lubi się także rosół z makaronem,
lubi się komplementy i kolor niebieski,
lubi się stary szalik,
lubi się stawiać na swoim,
lubi sie głaskać psa.

Poezje -
tylko co to takiego poezja.
Niejedna chwiejna odpowiedź
na to pytanie już padła.
A ja nie wiem i nie wiem i trzymam się tego
jak zbawiennej poręczy.

piątek, 1 lutego 2013

Szymborska

Mija rok od śmierci Wisławy Szymborskiej.
Wrzucam tu wiersz z tomiku "Wystarczy", ostatniego.  Wracam do niego prawie codziennie.
Ma właściwość przywoływania do porządku:).

 Są tacy, którzy

Są tacy, którzy sprawniej wykonują życie.
Mają w sobie i wokół siebie porządek.
Na wszystko sposób i słuszną odpowiedź.

Odgadują od razu kto kogo, kto z kim,
w jakim celu, którędy.

Przybijają pieczątki do jedynych prawd,
wrzucają do niszczarek fakty niepotrzebne,
a osoby nieznane
do z góry przeznaczonych im segregatorów.

Myślą tyle, co warto,
ani chwilę dłużej,
bo za tą chwilą czai się wątpliwość.

A kiedy z bytu dostaną zwolnienie,
opuszczają placówkę
wskazanymi drzwiami.

Czasami im zazdroszczę
- na szczęście to mija.

 
I jeszcze małe co nieco. Doskonałość prostoty:
Dłoń
Dwadzieścia siedem kości,
trzydzieści pięć mięśni,
około dwóch tysięcy komórek nerwowych
w każdej opuszce naszych pięciu palców.
To zupełnie wystarczy,
żeby napisać "Mein Kamf"
albo "Chatkę Puchatka".

piątek, 18 stycznia 2013

"Róża. Obrazy i słowa" Romy Ligockiej

 Być może znacie Romę Ligocką z lektury jej autobiograficznej powieści pt. "Dziewczynka w czerwonym płaszczyku". Tym razem Autorka znów snuje opowieść o sobie i swoim, także dorosłym, życiu, wzbogacając ją akwarelowymi obrazami. Pourywane nitki wspomnień, impresji, snów i refleksji wydają się układać w pajęczynę, piękną i kruchą.
 
To ciekawe, że kiedy myślę o tej książce, to nieposłuszne słowa nie chcą układać się w zdania, stojąc na straży swojej pojedynczości. Może ma to związek z przedstawionym w niej światem - zniszczonym przez wojnę, pozbawionym podstawowych struktur, światem, który trzeba zbudować na nowo, zaczynając od małych cegiełek...
 
Cegiełki - słowa, cegiełki - obrazy, cegiełki - barwy...
ból... zranienie... ciemność... strach... czerń... smutek... błękit... nostalgia... sepia... stara fotografia... samotność... zmysłowość... erotyka... czerwień... kruchość...
... i miłość do życia, pomimo wszystko.
 
A to garstka ulubionych cytatów:
Od czasu do czasu przed naszym domem zatrzymuje się wczesnym rankiem dorożka i jedziemy do ogrodu botanicznego. W tajemniczym ogrodzie nie istnieje ani czas, ani strach, nie ma Niemców i ich zakazów. Jestem tylko ja i zaklęte drzewa, które szepczą mi swoją opowieść, kolorowe kwiaty, które wyłaniają się z ziemi jak żywe szlachetne kamienie, i milczące czerwone i białe ryby w bajecznym stawie. Widziałam nawet kosa. Wygląda dokładnie tak jak na okładce książki. Trochę się go boję, tak jak zresztą wszystkich ptaków i zwierząt. Siedzę w zacienionym kącie i buduję z gałązek maleńkie mosty oraz niewielkie szopy i ogródki. Szepczę przy tym do siebie i opowiadam sobie historie. 

Siadywaliśmy sobie tak razem z wujkiem, pogrążeni w czułym milczeniu lub nieśpiesznej rozmowie, w której najważniejsze było to, że się lubimy. Był człowiekiem małomównym, dobrym i skromnym. Nie umiałabym pewnie wtedy tego tak nazwać, ale bezbłędnie czuło to moje dziecięce serce. Do dziś, zapewnie po nim, zostało mi upodobanie do ludzi takich jak on - cichych, nieśmiałych...
Od lat mam wciąż powracający sen. Śni mi się, że gdzieś w obcym mieście wsiadam zmęczona do taksówki, mówię taksówkarzowi po prostu: "do domu" - a on wie, gdzie to jest. Zna adres i zawozi mnie tam - mimo iż ja sama nigdy go nie odnalazłam - do domu.

piątek, 11 stycznia 2013

Parę słów o kobietach z wrzosowiska...

Wprawdzie książkę Ewy Krasowskiej pt. "Siostry Brontë" przeczytałam w zeszłym roku, ale chciałabym, aby po tej lekturze pozostał widoczny ślad. W czasie, który upłynął od momentu czytania, wiele detali z biografii pisarek zdążyło się już z pamięci ulotnić, ale prawdopodobnie zostało to, co dla mnie esencjonalne.
Co to takiego? Historia Anne, Emily i Charlotte, które dorastają na prowincjonalnej XIX - wiecznej plebanii, z dala od miejsc pulsujących życiem. Mam wrażenie, że los na wielu płaszczyznach okazał się dla nich surowy – chłodny klimat, śmierć matki, postępujący nałóg brata... . W tamtych czasach sam fakt urodzenia się dziewczynką już w istotny sposób ograniczał możliwości rozwinięcia skrzydeł. A one pomimo wszystko, miały swoje talenty i marzenia, za którymi chciały podążać. I były w tym niestrudzenie konsekwentne. W dzieciństwie wraz z bratem spędzały czas przy domowym stole, wymyślając wiersze i opowieści o wspólnie wykreowanym fantastycznym świecie. Z czasem zaczęły pisać własne autorskie fabuły, które opublikowały pod męskimi pseudonimami. Prawdopodobnie to dzięki temu trikowi mogły zaistnieć w czytelniczym świecie. Nierozumiane i "nieprzystosowane" do współczesnego sobie otoczenia, dzięki swoim utworom, wielokrotnie wznawianym, tłumaczonym i ekranizowanym, nawiązują mentalny kontakt z kolejnymi pokoleniami czytelników...
Magia, a może raczej metafizyka literatury.
Poniżej kilka cytatów z mojego przepastnego notatnika, wizerunki pisarek, lata życia oraz tytuły powieści. Niech inspirują...
 
 CHARLOTTE
 (1816-1855; Dziwne losy Jane Eyre, Villette, Shirley, Profesor)
 Charlotte wciąż zwracać się będzie do bliższych i dalszych znajomych z prośbami, by dzielili się z nią opinią na temat jej dzieł. Lecz gdy ci z kolei, potraktowawszy prośby serio, cokolwiek skrytykują, ona jak lwica bronić będzie swego i nie poprawi w tekście ani przecinka.
 
Kiedy opuszcza mnie nastrój (a właśnie mnie opuścił, nie zechciawszy zostawić łaskawie najmniejszej wiadomości kiedy wróci) (...) odkładam pisanie i czekam na jego powrót. Bóg wie, że niekiedy muszę długo czekać" (Ch. B.)
 
Przez następne półtora roku, z wyjątkiem krótkich odwiedzin u Ellen i równie krótkiej wizyty w Scarborough u grobu Anne, nie ruszała się z Haworth.
Pisała "Vilette".
 
 EMILY
(1818 – 1848; Wichrowe wzgórza)
 

Jeśli jesteście ciekawi Emily, sięgnijcie po powieść jej siostry pt. "Shirley":
(...) po śmierci Emily Charlotte postanowiła swoim kolejnym dziełem złożyć jej hołd i sportretować (...) taką, jaką by była, gdyby żyła w zdrowiu i dostatku. Wmontowała ją więc w fabułę, gdy pierwsza część była już napisana.
 
 
 
 
 
 ANNE
 (1820 – 1849; Agnes Grey, Lokatorka Wildfell Hall)

Kiedy współcześni Anne krytycy zarzucali jej "niezdrowe upodobanie do brutalności i gwałtu" (jak rozumiem, w fabułach powieści:) ), odpowiadała:
Ach, czytelniku! Gdyby mniej było wokół owego delikatnego zakrywania faktów – tych szeptów "Spokojnie, spokojnie", gdy spokoju nie ma, mniej grzechu i cierpienia doznawaliby młodzi ludzie, których zostawia się, by swoją gorzką wiedzę wynosili z własnych doświadczeń.
 
 
 
 I na koniec cytacik dotyczący Charlotte, ale dedykuję go w formie życzenia Wszystkim, którzy cokolwiek piszą/ marzą o pisaniu:
 
Wydawcy działali bardzo szybko. Już pod koniec września pisarka otrzymała próbne odbitki do korekty.

Niech się spełnia... :)

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...